Bartłomiej Achler

adwokat

Partner w kancelarii Drab - Grotowska Juszczyńska Achler, gdzie kieruje działem procesowym oraz działem prawa medycznego. Specjalizuje się w zagadnieniach związanych z prawami pacjenta i dochodzeniem roszczeń z tytułu błędów medycznych.
[Więcej >>>]

Potrzebuję pomocy

Tajemnica lekarska. Gdy lekarz jest świadkiem w postępowaniu sądowym.

Bartlomiej Achler24 września 20182 komentarze

Tajemnica lekarskaW procesach dotyczących błędów medycznych kluczowe znaczenie ma dokumentacja medyczna. To głównie na jej treści  opierają się biegli wydając swoje opinie. Jednak nie wszystkie istotne dla sprawy okoliczności da się wyczytać z dokumentacji. Stąd też niezwykle istotna rola tzw. osobowych źródeł dowodowych. Zeznania świadków oraz stron stanowią bardzo istotną część materiału dowodowego. Szczególne znaczenie zaś mają zeznania personelu medycznego, a ich rola jest tym większa, im większe braki w dokumentacji medycznej.

Co jednak z tajemnicą lekarską? Czy świadek będący lekarzem może swobodnie składać zeznania w postępowaniu, nie obawiając się zarzutu naruszenia tajemnicy zawodowej?

Co obejmuje tajemnica lekarska?

Zgodnie z ustawą o zawodach lekarza i lekarza dentysty tajemnicą lekarską objęte są wszelkie informacje związane z pacjentem, a uzyskane w związku z wykonywaniem zawodu. Jak widzisz, definicja ta jest bardzo szeroka, a staje się jeszcze szersza, gdy sięgniemy do Kodeksu Etyki Lekarskiej stanowiącego, że tajemnicą lekarską objęte są nie tylko wiadomości o pacjencie, ale również o jego otoczeniu, a więc nie tylko informacje ściśle medyczne dotyczące samego pacjenta.

Tajemnicą lekarską objęte są zarówno wyniki przeprowadzanych badań jak i również diagnoza postawiona na ich podstawie, historia choroby i uprzednie postępowanie terapeutyczne, metody i postępy w leczeniu, wcześniejsze lub współistniejące schorzenia, hospitalizacje, przyjmowane leki. Rozciąga się to również na wszelkie materiały związane z postawieniem diagnozy lub leczeniem, a więc na zaświadczenia, notatki, kartoteki. (wyrok WSA w Warszawie z 15.12.2017 r., II SA/Kr 1206/17)

Tego rodzaju informacje objęte są tajemnica lekarską niezależnie od tego, z jakiego źródła lekarz je pozyskał. Mogą to być zatem zarówno informacje otrzymane od samego pacjenta (np. w trakcie wywiadu), jak i uzyskane z dokumentacji medycznej lub innych członków personelu medycznego lub członków rodziny.

Zwróć uwagę, że tajemnica lekarska obejmuje wyłącznie informacje dotyczące pacjenta i jego otoczenia. Nie można zatem zasłonić się skutecznie tajemnicą lekarską, gdy pytania dotyczą np. organizacji pracy w szpitalu, przebiegu dyżuru, czy innych członków personelu medycznego.

Przepisy dotyczące tajemnicy lekarskiej są ściśle związane z prawem pacjenta do zachowania w tajemnicy informacji dotyczących swojej osoby. Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta stanowi wprost, że

Osoby wykonujące zawód medyczny są obowiązane zachować w tajemnicy informacje związane z pacjentem, w szczególności ze stanem zdrowia pacjenta.

Mając to na uwadze, warto zadać sobie pytanie, na ile swobodnie może lekarz zeznawać przed sądem w postępowaniu dotyczącym pacjenta, w którego leczeniu uczestniczył?

Zwolnienie z tajemnicy lekarskiej w postępowaniu karnym

Zasadą w postępowaniu karnym jest, że każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek złożenia zeznań. Od powyższej reguły kodeks postępowania karnego przewiduje jednak pewne odstępstwa.

Jednym z nich jest prawo do odmowy zeznań co do okoliczności objętych tajemnicą lekarską. Prawo to nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Lekarz może zostać przesłuchany co do faktów objętych tajemnicą lekarską w przypadku, gdy:

  • jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości oraz
  • okoliczności tych nie da się ustalić na podstawie innych dowodów.

Druga z powyższych przesłanek jest dość jasna. Czym jednak jest „dobro wymiaru sprawiedliwości”? Oddajmy głos Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach:

„Pojęcie dobra wymiaru sprawiedliwości należy utożsamiać przede wszystkim z koniecznością ustalenia prawdy materialnej w toku postępowania karnego.” (wyrok SA w Katowicach z 28.06.2017 r., II AKz 397/17)

Jak widzisz, zwolnienie lekarza z tajemnicy lekarskiej powinno stanowić ostateczność. Jeżeli istotnych dla sprawy okoliczności nie da się ustalić w inny sposób i jest to niezbędne dla ustalenia prawdy obiektywnej w procesie, wówczas sąd (i tylko sąd) może wydać postanowienie o zwolnieniu z tajemnicy.

Co istotne – powyższa procedura ma zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy lekarz odmawia składania zeznań zasłaniając się tajemnicą lekarską. Jeżeli tego nie zrobi – jego zeznania będą pełnowartościowym środkiem dowodowym bez potrzeby zwalniania z tajemnicy zawodowej.

Nie tylko tajemnica lekarska – prawo do odmowy odpowiedzi na pytania

Nawet, jeżeli lekarz zostanie zwolniony z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej, nie musi to oznaczać, ze będzie musiał odpowiadać na każde zadane pytanie. W postępowaniach karnych medycznych szczególnego znaczenia nabiera bowiem prawo do odmowy udzielenia odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić świadka na odpowiedzialność za przestępstwo.

Świadek nie ma bowiem obowiązku donoszenia na siebie samego. Żeby to ostatnie uprawnienie lepiej zrozumieć, wyobraź sobie, że na ławie oskarżonych zasiada np. ginekolog oskarżony o narażenie dziecka oraz matki na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężko uszczerbku na zdrowiu wskutek niewykonania na czas zabiegu cięcia cesarskiego. W sprawie jako świadek przesłuchiwany jest, powiedzmy, neonatolog, który np. wadliwie przeprowadził czynności resuscytacyjne.  W takiej sytuacji neonatolog ów nie ma obowiązku donoszenia na samego siebie i może uchylić się od odpowiedzi na pytania, jeżeli odpowiedź mogłaby spowodować wszczęcie przeciwko niemu postępowania karnego. Co istotne – w takiej sytuacji nie można całkowicie odmówić zeznań, a jedynie uchylić się od odpowiedzi na poszczególne, „trudne” pytania.

Zgoda pacjenta na ujawnienie tajemnicy lekarskiej

Oczywiście może się zdarzyć, że sam pacjent wyrazi zgodę na ujawnienie informacji objętych tajemnicą lekarską. W praktyce procesowej takie sytuacje nie należą do rzadkości. Takie ujawnienie najczęściej leży zresztą w interesie pacjenta. W takim przypadku lekarz jest zwolniony z obowiązku zachowania tajemnicy.

Lekarz jako świadek w postępowaniu cywilnym

Nieco inaczej wygląda sytuacja w postępowaniu cywilnym. Chociaż również i w tym przypadku regułą jest obowiązek stawienia się w sądzie i złożenia zeznań. Niemniej, jeżeli zeznanie miałoby być połączone z pogwałceniem „istotnej tajemnicy zawodowej” świadek może odmówić odpowiedzi na zadane mu pytanie.

W praktyce spraw medycznych oznacza to, że lekarz nie może całkowicie odmówić zeznań. Może natomiast odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli odpowiedź wiązałaby się z naruszeniem tajemnicy lekarskiej.

Również zeznając w sprawie cywilnej lekarz może odmówić udzielenia odpowiedzi na pytanie, jeżeli zeznanie mogłoby narazić go na odpowiedzialność karną.

Inaczej, niż w procedurze karnej, w postępowaniu cywilnym sąd nie ma możliwości zwolnienia lekarza z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej. To do lekarza zatem należy każdorazowo decyzja, czy udzieli odpowiedzi na zadane mu pytanie. Co więcej, nawet jeżeli w toku przesłuchania lekarz ujawni okoliczności objęte tajemnicą lekarską, takie zeznania będą pełnowartościowe i sąd będzie musiał wziąć je pod uwagę i ocenić, tak, jak wszystkie pozostałe dowody.

Zupełnie inną kwestią jest natomiast odpowiedzialność, karna, cywilna, czy dyscyplinarna lekarza za takie ujawnienie….

Tajemnica lekarska w postępowaniu przed wojewódzką komisją do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych

W przypadku postępowań dotyczących zdarzeń medycznych. Ustawa stanowi bowiem wprost, że ciążący na osobach wykonujących zawód medyczny obowiązek zachowania w tajemnicy wszelkich informacji o pacjencie i jego stanie zdrowia, nie dotyczy postępowań przed wojewódzką komisją do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych.

W sprawie przed wojewódzką komisją personel medyczny może składać zeznania całkowicie swobodnie, nie zasłaniając się tajemnicą zawodową.

Różne procedury, różne zasady

Jak widzisz, kwestia ujawnienia informacji objętych tajemnicą lekarską jest różnie uregulowana w odniesieniu do poszczególnych postępowań. Temat nie jest tak prosty i jednoznaczny, jak mógłby się wydawać. A zwróć uwagę, że nie wspomniałem o przypadkach, gdy lekarz jest oskarżonym w sprawie karnej, stroną procesu cywilnego, czy obwinionym w postępowaniu dyscyplinarnym…

To zdecydowanie temat przekraczający ramy jednego artykułu.

{ 2 komentarze… przeczytaj je poniżej albo dodaj swój }

Michał Październik 2, 2018 o 22:12

W Pana fajnym skądinąd artykule brakuje mi poruszenia kwestii tajemnicy w postępowaniu dyscyplinarnym (zarówno lekarzy jak i pielęgniarek i położnych), gdyż jest to względnie często przedmiotem postępowań prowadzonych przez rzeczników oraz sądy lekarskie i pielęgniarskie. Pozdrawiam.

Odpowiedz

Bartlomiej Achler Październik 3, 2018 o 13:18

Panie Michale,
bardzo dziękuję za Pański komentarz. Uwaga jest oczywiście jak najbardziej trafna. Temu tematowi będzie jednak poświęcony odrębny wpis, który pojawi się w najbliższym czasie. Pozdrawiam serdecznie i zachęcam do lektury 🙂

Odpowiedz

Dodaj komentarz

Wyrażając swoją opinię w powyższym formularzu wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Drab-Grotowska, Juszczyńska, Achler Radcowie prawni i adwokaci spółka partnerska Twoich danych osobowych w celach ekspozycji treści komentarza zgodnie z zasadami ochrony danych osobowych wyrażonymi w Polityce Prywatności

Administratorem danych osobowych jest Drab-Grotowska, Juszczyńska, Achler Radcowie prawni i adwokaci spółka partnerska z siedzibą w Warszawie.

Kontakt z Administratorem jest możliwy pod adresem bartlomiej.achler@dja-legal.pl.

Pozostałe informacje dotyczące ochrony Twoich danych osobowych w tym w szczególności prawo dostępu, aktualizacji tych danych, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia danych oraz wniesienia sprzeciwu na dalsze ich przetwarzanie znajdują się w tutejszej Polityce Prywatności. W sprawach spornych przysługuje Tobie prawo wniesienia skargi do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych.

Poprzedni wpis:

Następny wpis: